W teorii Integracji Sensorycznej wyróżnia się następujące systemy zmysłowe:

 

- dotykowy, bardzo pierwotny, kształtujący się od najwcześniejszych etapów życia wewnątrzmacicznego, podstawowy w kontakcie ze światem zewnętrznym,

- przedsionkowy, także jeden z pierwszych, związany z odbieraniem ruchu, w czasie zmian położenia ciała,

- proprioceptywny, tzw. ‘czucie głębokie’, wiążący się z odbieraniem bodźców z mięśni, stawów i wiązadeł, pomaga m.in. „czuć siebie”, planować swój ruch,

- smakowy,
- węchowy,
- słuchowy,
- wzrokowy.

Jeżeli nastąpi błąd w rejestracji, przesyłaniu, czy interpretacji bodźca, bo np. jest on zbyt słabo lub zbyt mocno odbierany, to obraz rzeczywistości, budowany dzięki współdziałaniu wszystkich systemów, jest nieadekwatny, a co za tym idzie, takie są również reakcje osoby. Przykładem może tu być dziecko, które nagle zaczyna krzyczeć lub bije kogoś, kto przechodząc obok nieumyślnie je musnął. W takiej sytuacji malec odbiera mimowolne, nieoczekiwane dotknięcie jako bolesne uderzenie.

Rozpoznanie zaburzeń integracji sensorycznej u małych dzieci nie jest łatwe. W zasadzie to pierwsze niepokojące objawy dotyczą trudności w karmieniu piersią, rozszerzaniu diety o pokarmy stałe, snu, płaczu niemowlęcia, bliskiego kontaktu z nim. Rodzice często czekają aż trudności przejdą z wiekiem ale potem kłopoty zwykle nasilają się, komplikują, nakładają się z innymi. Oczywiście, przyczyn takich trudności w zachowaniu małych dzieci jest więcej i często leżą one w innych obszarach. W tym właśnie leży trudność ich zdiagnozowania.

Zachowania, świadczące o trudnościach z odbiorem i przetwarzaniem bodźców, współtowarzyszą takim zaburzeniom jak autyzm, mózgowe porażenie dziecięce, ADHD, zespół Downa, czy inne zespoły genetyczne ale mogą też występować u dzieci ogólnie prawidłowo się rozwijających, przejawiających problemy w zachowaniu i uczeniu się.

Terapię warto podjąć możliwie wcześnie, bo rozwój procesów integracji sensorycznej trwa do około 7 r.ż.. Najczęściej trafiają na nią dzieci w wieku przedszkolnym ale już w przypadku młodszych malców można prowadzić specjalistyczne oddziaływania, czasem tylko w domu, według zaleceń specjalisty. Niemniej jednak, także dorosłe osoby mogą skorzystać na takiej terapii. W każdym wypadku poprzedza ją kompleksowa diagnoza.

Leczeniem zajmują się certyfikowani terapeuci. Są to psychologowie, pedagodzy, fizjoterapeuci, lekarze. Oddziaływania polegają na dostarczeniu układowi nerwowemu potrzebnych bodźców, w kontrolowany sposób. Są to zwykle zajęcia, w czasie których dzieci, w odpowiednich sekwencjach, bujają się, wykonują obroty, są masowane, planują swój ruch, wykonując różne zadania, ćwiczą równowagę, koordynację, jednocześnie dostarczane są im bodźce słuchowe, wzrokowe, zapachowe i dotykowe. Zajęcia te nie uczą konkretnych umiejętności ale przygotowują układ nerwowy do ich nabywania. Do tego sesje terapeutyczne maja formę zabawy, co sprawia, że, z reguły, bardzo przypadają dzieciom do gustu, dostarczając przyjemnych wrażeń, których ich mózg bardzo pożąda.

W rozwoju integracji zmysłów małych dzieci oraz w lepszym funkcjonowaniu osób z problemami (także dorosłych!), pomaga organizacja otoczenia – swoboda wyboru zajęć, możliwość ruchu, nie przeciążanie hałasem, nadmiarem kolorów np. ścian, zabawek, nie stresowanie zbyt małą lub zbyt dużą przestrzenią, odpowiednie planowanie zajęć, informowanie z odpowiednim wyprzedzeniem o mających nastąpić wydarzeniach, np. przez przygotowywanie kalendarzy dziennych lub tygodniowych.

Celem terapii jest pełniejsza integracja zmysłowa, co skutkuje lepszym odczytywaniem siebie i otoczenia przez dziecko a następnie bardziej dopasowaną do sytuacji odpowiedzią (np. poprzez uwrażliwienie na niektóre bodźce a odwrażliwienie na inne), pełniejsze przystosowanie do przedszkola, szkoły, mniej problemów z nauką czytania, pisania, liczenia, bardziej udana komunikacja z innymi, sprawniejsze poruszanie się, planowanie swoich działań.

Kontaktu z terapeutą rodzice mogą szukać przez strony internetowe polskich stowarzyszeń zajmujących się tą problematyką: www.PSTIS.pl, http://www.integracjasensoryczna.com.pl lub przez rejonowe poradnie psychologiczno – pedagogiczne, przy niektórych bowiem jest możliwość diagnozy i terapii.

 

Żaneta Makowiecka

 

Opracowano na podstawie:

1. Emmons P.G., Anderson L. M. (2007). Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej. Warszawa, Liber.
2. Maas V. (2007). Integracja sensoryczna a neuronauka – od narodzin do starości. Warszawa, Fundacja Innowacja Wyższa Szkoła Społeczno – Ekonomiczna.
3. Mass V. (1998). Uczenie się przez zmysły. Warszawa, WSiP.
4. Polskie Stowarzyszenie Terapeutów IS. Biuletyny: Integracja Sensoryczna
5. Przyrowski Z. (2000). Neurobiologiczne podstawy Integracji Sensorycznej. Warszawa, PSTIS.
6. Przyrowski Z. (2008). Planowanie otoczenia w przedszkolu ułatwiającego rozwój integracji sensorycznej. Integracja Sensoryczna 3/2008.